Odkryto relikty Twierdzy Szczecin. XVIII-wieczny mur przetrwał pod centrum miasta

W samym sercu miasta, między pl. Grunwaldzkim a pl. Lotników, spod asfaltu i brukowanych alejek wyłoniła się historia sprzed trzech stuleci. Podczas prac wodociągowych odsłonięto fragmenty dawnych umocnień, które przez lata pozostawały niewidoczne dla przechodniów spacerujących aleją fontann. To kolejne potwierdzenie, że Szczecin wciąż kryje pod ziemią ślady swojej militarnej potęgi.

Odkrycia dokonano w trakcie przebudowy sieci wodociągowej w rejonie al. Jana Pawła II. Najcenniejsze znalezisko zarejestrowano przy pl. Lotników, gdzie archeolodzy natrafili na mur oporowy przeciwskarpy - element systemu obronnego związanego z Bastionem V i Fortem Wilhelm. To część rozbudowy Twierdzy Szczecin prowadzonej od 1724 roku, kiedy po przejęciu miasta przez Prusy rozpoczęto intensywne wzmacnianie umocnień chroniących port nad Odrą.

Nadzór archeologiczny nad pracami, prowadzonymi na wniosek Zakładu Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Szczecinie, objął Radosław Tomaszewski z Działu Archeologii Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Szczecin to miasto, które dosłownie stoi na własnej, ponad 1000-letniej historii. W wielu wykopach na Śródmieściu można odsłonić fragment dawnych umocnień i przypomnieć nam, że pod codziennym ruchem ulicznym wciąż ukryta jest potężna Twierdza Szczecin. Takie odkrycia pokazują, że przeszłość nie zniknęła – ona cierpliwie czeka pod naszymi stopami i warto jej szukać.

– tłumaczy Radosław Tomaszewski.

FOT. Radosław Tomaszewski

Mur spod ziemi i ślady życia w cieniu bastionów

Przy odsłoniętym murze znaleziono także fragmenty ceramiki oraz kości zwierzęce datowane na XVII i XVIII wiek. To materialne pozostałości po mieszkańcach i żołnierzach funkcjonujących w obrębie fortyfikacji - ludziach, którzy żyli i pracowali w cieniu bastionów.

W innych wykopach nie zachowały się całe konstrukcje, ale archeolodzy zarejestrowali warstwy gruzu i przemieszanej ziemi. To ślad po rozbiórce twierdzy po 1873 roku, kiedy Szczecin utracił status twierdzy i zaczął dynamicznie się rozbudowywać. Właśnie dzięki likwidacji fortyfikacji możliwe było wytyczenie reprezentacyjnych alei i nowych dzielnic, które dziś tworzą centrum miasta.

FOT. Radosław Tomaszewski

Twierdza Szczecin przez stulecia stanowiła element systemu obronnego Prus, a następnie Cesarstwa Niemieckiego. Jej początki sięgają średniowiecza, jednak nowożytny charakter zyskała po okresie szwedzkim i pruskim. System obejmował bastiony, raweliny, lunety, reduty i forty zewnętrzne. Choć nie zapisała się w historii wielkim oblężeniem, była stale modernizowana aż do początku XX wieku. Po II wojnie światowej znaczna część umocnień zniknęła z krajobrazu miasta, wchłonięta przez rozwijającą się zabudowę.

Przebudowa wodociągu zakończona przed terminem

Odkrycie nie zatrzymało inwestycji. Prace wodociągowe prowadzono równolegle z badaniami archeologicznymi, bez zmiany harmonogramu. Roboty, które pierwotnie miały potrwać do wiosny 2026 roku, zakończyły się znacznie wcześniej.

FOT. Radosław Tomaszewski

Zakres inwestycji obejmował wymianę infrastruktury między pl. Lotników a pl. Grunwaldzkim - na odcinku, który nie był modernizowany podczas wcześniejszych działań ZDiTM. Wymieniono:

• dwa wodociągi żeliwne DN100 mm z 1900 roku - łącznie 440 m,
• wodociąg stalowy DN250 mm o długości 260 m, przebiegający przez aleję fontann.

Stare, ponadstuletnie rury były źródłem awarii odczuwalnych przez mieszkańców i okolicznych restauratorów. Prace realizowano w wymagającym terenie - w ścisłym centrum, przy licznych ogródkach gastronomicznych i w przestrzeni spacerowej. Przez ten obszar przebiega również Złoty Szlak oraz międzynarodowa ścieżka rowerowa. Na czas robót trasę rowerową przeniesiono na sąsiednią jezdnię, zachowując jej przejezdność.

Wykonawcą była firma WASTE JAWORSKI Spółka Komandytowa ze Szczecina. Umowę podpisano na kwotę 2 394 790,00 zł netto. Zaplecze budowy w rejonie pl. Lotników uprzątnięto jeszcze przed organizacją jarmarku bożonarodzeniowego, a obecnie inwestycja została oficjalnie zakończona.

Pod codziennym ruchem pieszych i rowerzystów wciąż spoczywają kolejne fragmenty dawnej twierdzy. Każda modernizacja w centrum to nie tylko wymiana infrastruktury, ale też szansa na odkrycie kolejnego rozdziału historii miasta - zapisanej w cegle, kamieniu i warstwach ziemi.