Cmentarz Centralny w Szczecinie został pomnikiem historii

Ponad 170 hektarów zieleni, alei i zabytkowych miejsc pochówku zyskało ochronę najwyższej rangi. Cmentarz Centralny w Szczecinie został uznany za pomnik historii – jako pierwszy obiekt w mieście otrzymał ten status. Decyzja obejmuje nie tylko architekturę nekropolii, lecz także jej układ przestrzenny, przyrodę i powojenną pamięć mieszkańców. Jednocześnie zarządca cmentarza musi nadal zapewniać jego codzienne funkcjonowanie.

• Szczecińska nekropolia zyskała ochronę najwyższej rangi
• Parkowy układ zachował ślady projektu sprzed ponad wieku
• Zabytkowy cmentarz nadal pozostaje czynną nekropolią

Szczecińska nekropolia zyskała ochronę najwyższej rangi

Status pomnika historii przyznano rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 28 września 2026 roku. To jedna z najwyższych form ochrony zabytków w Polsce. Trafiają do niej obiekty o szczególnym znaczeniu historycznym, naukowym i artystycznym, ważne nie tylko dla jednego miasta czy regionu.

W przypadku Cmentarza Centralnego ochroną objęto rozległy cmentarz-ogród o wyjątkowych walorach krajobrazowych i przyrodniczych. Jego układ powstał na początku XX wieku, gdy w sztuce cmentarnej zaczęto odchodzić od sztywnych, symetrycznych założeń na rzecz kompozycji wykorzystujących naturalny teren.

„Jako Szczecinianie możemy być dumni, że jesteśmy opiekunami pomnika historii tak wyjątkowego w skali Polski, ale też Europy” – powiedział Michał Dębowski, Miejski Konserwator Zabytków.

Cmentarz Centralny uruchomiono w 1901 roku. Zajmuje ponad 170 hektarów, co czyni go największą nekropolią w Polsce i trzecią pod względem wielkości w Europie. Przyznany status wyróżnia go jako pierwszy obiekt w Szczecinie uhonorowany w ten sposób.

Parkowy układ zachował ślady projektu sprzed ponad wieku

Za koncepcję nekropolii odpowiadali miejski architekt Wilhelm Meyer-Schwartau oraz projektant ogrodów Georg Hannig. Zaplanowali park-cmentarz dopasowany do rzeźby terenu. W projekcie wykorzystano różnice wysokości, istniejące cieki wodne, rozległe aleje i starannie dobraną roślinność.

Najstarsza część założenia zachowała się w dużej mierze w formie zbliżonej do pierwotnej. O wartości cmentarza decydują także:

• historyczny układ alei i kwater,
• kompozycja zieleni,
• monumentalna oprawa architektoniczna,
• elementy małej architektury,
• przykłady dawnej sztuki sepulkralnej.

„Cmentarz Centralny zachował układ przestrzenny starej, historycznej części oraz kompozycję zieleni w stanie mało zmienionym w stosunku do zamierzeń projektantów” – podkreślił Michał Dębowski.

Ochrona obejmuje więc znacznie więcej niż pojedyncze nagrobki czy budynki. Znaczenie ma cały krajobraz nekropolii – sposób prowadzenia alei, rozmieszczenie zieleni oraz relacja między architekturą i naturalnym ukształtowaniem terenu.

Zabytkowy cmentarz nadal pozostaje czynną nekropolią

Cmentarz Centralny jest także miejscem pamięci kolejnych pokoleń. Znajdują się tam upamiętnienia ważnych wydarzeń i postaci z historii Polski oraz regionu. Przez lata organizowano tu również inicjatywy społeczne i kulturalne, które stały się częścią historii tego miejsca.

Istotna jest także ciągłość funkcjonowania nekropolii po wojnie i obecność polskich mieszkańców Szczecina. Dzięki temu zabytkowy układ, przyroda oraz architektura łączą się z żywą pamięcią miasta, a cmentarz nie jest wyłącznie obiektem oglądanym z perspektywy historii.

Za zarządzanie nekropolią odpowiada Zakład Usług Komunalnych w Szczecinie. Nowe wyróżnienie oznacza potrzebę dalszej ochrony zabytkowych elementów, ale nie zmienia podstawowej funkcji cmentarza. Trzeba jednocześnie dbać o historyczną kompozycję i zapewniać codzienną obsługę czynnej nekropolii.

„Pomnik historii to ogromne wyróżnienie, ale także odpowiedzialność” – zaznaczył Tomasz Wawrzyńczak, dyrektor Zakładu Usług Komunalnych w Szczecinie.

To połączenie ochrony dziedzictwa z bieżącym funkcjonowaniem będzie jednym z najważniejszych zadań związanych z nowym statusem Cmentarza Centralnego. Niezależnie od rangi zabytku nadal pozostaje on miejscem pochówku, pamięci i codziennych wizyt mieszkańców.

na podstawie: Urząd Miasta w Szczecinie.